Hipoterapia – definicja, zastosowanie i korzyści

Czym jest hipoterapia?

Opierając się na zasadach neurofizjologii, hipoterapia dąży do poprawy funkcjonowania człowieka w kluczowych sferach życia, wykraczając daleko poza ramy zwykłej jazdy rekreacyjnej.

Hipoterapia wyróżnia się wszechstronnym oddziaływaniem, które angażuje pacjenta na kilku płaszczyznach jednocześnie:

• fizycznej – poprzez ćwiczenia na poruszającym się koniu pacjent pracuje nad równowagą, koordynacją i rozwojem motorycznym;
• emocjonalnej – budowanie wyjątkowej więzi ze zwierzęciem ma ogromne znaczenie dla sfery emocjonalnej i komunikacyjnej;
• poznawczej – sesje stymulują koncentrację, percepcję i planowanie ruchowe;
• społecznej – interakcja z terapeutą i zwierzęciem wspiera rozwój umiejętności komunikacyjnych.

Hipoterapia przynosi korzyści osobom w każdym wieku, jednak to w rehabilitacji dzieci i młodzieży jest ceniona najbardziej. Staje się dla nich kompleksowym narzędziem wspierającym rozwój, które pomaga pokonywać bariery fizyczne i psychiczne, a w efekcie – poprawiać ogólną jakość życia.

Jak działa hipoterapia?

Źródłem skuteczności hipoterapii jest unikalny, trójwymiarowy ruch konia. Gdy zwierzę porusza się stępem, jego grzbiet przekazuje do miednicy jeźdźca rytmiczne impulsy, niemal identyczne ze wzorcem chodu zdrowego człowieka.

Ważną rolę w procesie odgrywa cały zespół terapeutyczny. Sesję prowadzi wykwalifikowany hipoterapeuta, dobierając ćwiczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Korzyści płynące z hipoterapii

Korzyści płynące z kontaktu z koniem i rytmicznego ruchu jego grzbietu wykraczają daleko poza sferę fizyczną, choć to w niej efekty bywają najbardziej spektakularne. Przede wszystkim hipoterapia to skuteczne narzędzie rozwoju motorycznego.

Terapia z końmi to jednak znacznie więcej niż trening fizyczny. Obcowanie z tak dużym, a jednocześnie łagodnym zwierzęciem, ma ogromny wpływ na psychikę – buduje pewność siebie, poczucie sprawczości i pomaga przełamywać lęki.

Wzrost pewności siebie i poczucia bezpieczeństwa naturalnie przekłada się na sferę społeczną. Sesje hipoterapii sprzyjają nauce komunikacji – zarówno werbalnej w kontakcie z terapeutą, jak i niewerbalnej podczas interakcji z koniem.

Dla kogo przeznaczona jest hipoterapia?

Hipoterapia ma bardzo szerokie zastosowanie. Korzystają z niej pacjenci w różnym wieku, zmagający się z wieloma problemami zdrowotnymi. Jest cennym wsparciem w rehabilitacji schorzeń wrodzonych i nabytych, które dotyczą sfery fizycznej, psychicznej oraz społecznej.

Hipoterapia jest szczególnie rekomendowana w przypadku takich schorzeń i zaburzeń jak:

• zaburzenia ze spektrum autyzmu,
• zespół Downa,
• mózgowe porażenie dziecięce,
• wady postawy (np. skolioza),
• nieprawidłowe wzorce chodu,
• stwardnienie rozsiane,
• neuropatie,
• stan po amputacji kończyn,
• niepełnosprawność intelektualna.

Jak przygotować się do hipoterapii?

Ważne jest odpowiednie przygotowanie, które obejmuje kilka prostych kroków:

• **Konsultacja medyczna – przed rozpoczęciem terapii niezbędna jest rozmowa z lekarzem prowadzącym i terapeutą w celu wykluczenia przeciwwskazań i określenia celów terapeutycznych.
• **Wygodny strój – ubranie nie powinno krępować ruchów i musi być dostosowane do pogody. Niezbędne jest obuwie na płaskiej podeszwie, zakrywające całą stopę.
• **Dobre samopoczucie – w dniu zajęć pacjent powinien być wypoczęty i nawodniony, co sprzyja koncentracji i efektywnej współpracy.

Cały proces odbywa się pod opieką wykwalifikowanego zespołu, który dba o komfort i bezpieczeństwo uczestnika na każdym etapie sesji – od pierwszego kontaktu ze zwierzęciem aż po jej zakończenie. Zaufanie do profesjonalistów jest podstawą udanej terapii.

Przeciwwskazania do hipoterapii

Mimo wielu korzyści hipoterapia nie jest metodą dla każdego. Bezpieczeństwo pacjenta jest najważniejsze, dlatego przed rozpoczęciem zajęć trzeba wykluczyć wszystkie przeciwwskazania.

Do głównych przeciwwskazań należą:

• ostre stany zapalne i infekcje z gorączką,
• świeże urazy kręgosłupa,
• niekontrolowana padaczka,
• zaawansowane choroby serca,
• ciężkie zaburzenia równowagi,
• schorzenia psychiczne stwarzające ryzyko nieprzewidywalnych, agresywnych zachowań.

Ostateczną decyzję o zakwalifikowaniu do hipoterapii zawsze podejmuje zespół specjalistów. Niezbędna jest konsultacja lekarska, która pozwala ocenić ogólny stan zdrowia i wykluczyć potencjalne ryzyka. Dopiero po uzyskaniu zgody lekarza terapeuta może bezpiecznie i efektywnie rozpocząć pracę z pacjentem.

Sesje hipoterapii — jak wyglądają?

Każda sesja hipoterapii to starannie zaplanowany proces, dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości pacjenta. Mimo że jej przebieg może się różnić, zazwyczaj opiera się na stałej strukturze, która zapewnia poczucie bezpieczeństwa i pozwala w pełni wykorzystać jej możliwości terapeutyczne.

Spotkanie rozpoczyna się od nawiązania relacji z koniem. To ważny etap, szczególnie dla dzieci, który pozwala oswoić się ze zwierzęciem i zbudować zaufanie.

Główna część sesji odbywa się na grzbiecie konia. Po bezpiecznym wejściu na wierzchowca, co często odbywa się z pomocą specjalnej rampy lub asysty, rozpoczynają się ćwiczenia terapeutyczne.

Zakończenie sesji jest równie istotne, jak jej początek. Po zejściu z konia pacjent ma okazję podziękować zwierzęciu, na przykład przez pogłaskanie go lub podanie smakołyku. Utrwala to pozytywne skojarzenia i zamyka spotkanie w przyjaznej atmosferze.

Konie w hipoterapii — jakie rasy są najlepsze?

Sukces hipoterapii w dużej mierze zależy od jej najważniejszego „terapeuty” – konia. Nie każde zwierzę nadaje się do tej odpowiedzialnej roli. Koń w hipoterapii to partner, który musi być nie tylko zdrowy i silny, ale przede wszystkim posiadać odpowiednie cechy charakteru i budowę ciała. Dlatego proces selekcji jest niezwykle rygorystyczny.

Jaki więc powinien być idealny koń-terapeuta? Najważniejsze są cztery aspekty:

• **Spokojny temperament – to absolutna podstawa. Koń musi być zrównoważony, cierpliwy, łagodny i przewidywalny. Nie może płoszyć się z byle powodu ani reagować nerwowo na nietypowe zachowania pacjenta, nagłe dźwięki czy dotyk w różnych częściach ciała.
• **Odpowiednia budowa – ważna jest symetryczna budowa, mocny, dobrze umięśniony grzbiet oraz odpowiedni wzrost, dostosowany do pacjentów (zazwyczaj preferowane są niższe konie). Równie istotny jest rytmiczny i płynny chód, który przenosi na pacjenta prawidłowe wzorce ruchowe.
• **Wiek i doświadczenie – do terapii wybiera się zwierzęta dojrzałe, zazwyczaj w wieku od 5 do 15 lat, które mają już za sobą okres młodzieńczego buntu, a jednocześnie są w pełni sił. Muszą być też dobrze wyszkolone i posłuszne.
• **Pozytywne nastawienie do człowieka – koń terapeutyczny powinien lubić kontakt z ludźmi, być chętny do współpracy i cierpliwie znosić zabiegi pielęgnacyjne oraz bliskość wielu osób naraz.

Chociaż rasa ma drugorzędne znaczenie w porównaniu do indywidualnych predyspozycji, niektóre z nich częściej wykazują pożądane cechy.